HÃY HIỂU RÕ TƯỚNG TRẦN ĐỘ ĐỂ LÀM NGƯỜI

 

TƯỚNG TRẦN ĐỘ VÀ NHỮNG TRANG VĂN

Tô Đức Chiêu

 

    Những người sưu tầm gắng sắp xếp khối lượng tác phẩm lớn lao của nhà văn Trần Độ thành bút kí truyện nhưng thực ra ranh giới phân cách ấy khá mong manh . Chất truyện trong văn chương của ông có trong kí và chất kí có trong truyện . Nói đúng ra là khó mà phân định rạch ròi nhưng dù sao ta cũng cứ tạm thời chấp nhận một sự chia tách như vậy .
    Với tầm nhìn bao quát và trái tim sục sôi truyện của ông mang theo hình bóng ông qua những bước đi lúc sóng gió nguy nan lúc thanh bình lãng đãng cho dù hết sức hiếm hoi . Từ lâu lắm rồi tôi đã đọc bài thơ Khóc anh Hoàng Văn Thụ khi còn hoạt động thiếu nhi tháng tám trong vùng địch hậu liên khu ba rồi ít lâu sau trong chương trình văn lớp bốn lớp năm gì đó có bài này và ghi ở góc cuối bản in là tác giả Khuyết danh . Hôm nay đọc truyện của nhà văn Trần Độ tôi mới biết hoá ra người sáng tác bài thơ đó chính là ông . Tổng bí thư Trường Chinh bảo ông cần có một bài báo sâu đậm hay tốt hơn là một bài thơ cho dễ phổ cập về cái chết anh hùng của nhà cách mạng Hoàng Văn Thụ . Với sự ngưỡng mộ phẩm chất cao quí của liệt sĩ tiền bối nể trọng bậc đàn anh qua đôi lần tiếp xúc ông đã làm bài thơ đó in trên tờ báo phát hành bí mật của đảng . Bài thơ nhanh chóng truyền miệng nhiều người thuộc và ai đó chép lên bức tường trường bắn bọn thực dân đã gây tội ác với anh Hoàng Văn Thụ . Nhà văn kể rằng sau khi bài thơ đã đến với nhiều người một lần đi công tác bảo vệ Tổng bí thư Trường Chinh nói lại chuyện này ông Trường Chinh ngậm ngùi suy ngẫm và đau đớn không nói nổi lời nào . Nhà văn tương lai cùng lãnh đạo bước đi lòng xót xa thương tiếc người đồng chí trung kiên đã mãi mãi không còn trong đội ngũ .
   Và cũng như ở bút kí truyện của ông với những tiêu đề cực kì giản dị : Một kế hoạch vượt ngục Người đại đội trưởng bị thương Một niềm vui Nợ nước thù nhà ... tác phẩm nào cũng gắn bó với đời sống hiện thực từ tư duy khái quát đến với hiện thực như là sự dẫn chứng hay minh hoạ cho nhận thức đã được chắt lọc chính nhờ vậy mà bài viét sinh động nhẹ nhàng dễ đọc và ta tưởng như là chẳng khác kí bao nhiêu . Song văn chương theo riêng tôi chất kượng của những dòng chữ làm nên nhà văn chứ không hẳn là thể loại tác phẩm . Bởi có nhà văn chỉ viết truyện ngắn mà sáng tác của họ lại quá hay . Có nhà văn chỉ viết tiểu thuyết song tác phẩm của họ làm đắm say độc giả . Họ là nhà văn được yêu mến như nhau và đứng trên diễn đàn văn chương mà nói họ có giá trị như nhau . Chẳng hạn một tác phẩm của ông có tiêu đề  : Quân đội của nhân dân và ghi rõ phía dưới viết xong đêm 17 tháng 1 năm 1952 trong chiến dịch tây bắc và giải phóng Nghĩa Lộ . Đọc văn của ông ta thấy dấu chân ông trên các nẻo đường . Ông vừa hoạt động vừa viết . O tù Sơn La ông tham gia làm báo Suối Reo cùng với Xuân Thuỷ và bao đồng chí khác . Ra tù vẫn viết . Đi kháng chiến vẫn viết . Ngọn bút đắm say cùng trái tim sục sôi đầy lạc quan phấn chấn mới có thể bền lâu đến thế với mỗi dòng chữ của mình . Các tiêu đề có vẻ khô khan nhưng đọc chẳng mệt mỏi vẫn là lối kể chân thành mộc mạc vẫn là những câu chữ đời thường được chắt lọc ông đã giắt dẫn người đọc qua những trang viết sống động . Vừa lăn lộn với nhiệm vụ chiến đấu của đơn vị vừa cầm bút ông đã để lại các bài như : Bên sông đón súng viết ngày 7 tháng 9 năm 1946 Chị Xuân và một nồi cơm nếp viết ở Ninh Bình ngày 17 tháng 5 năm 1947 Mộ An Sang ngày 12 tháng 5 năm 1949 Vượt sông Đà tiêu diệt tiểu đoàn Marôc thứ ba ngày 9 tháng 12 năm 1952 ... Tôi có cảm giác rõ ràng rằng ông tự viết chứ không hề có thư kí ghi chép hay giúp việc gì cả . Thời kháng chiến chống Pháp và trước đó nữa trong hoàn cảnh hoạt động bí mật với cương vị cán bộ tiểu đoàn và trung đoàn như ông lại ham chuyện văn chương thì chỉ có tự làm mọi việc .
    Có những bài viết sau sự kiện xảy ra hàng chục năm chẳng hạn Hai lần đi vận động văn hoá viết tháng 1 năm 1865 . Chúng ta đều biết Đề cương văn hoá Việt Nam do chính đồng chí Tổng bí thư Trường Chinh soạn thảo và sau khi được thông qua nhiều đồng chí trung ương đã đến với giới văn hóa tiến bộ lúc đó . Chúng ta cũng đã đọc hồi kí của nhiều nhà văn lớp trước như Nguyễn Đình Thi Tô Hoài ... thấy như Vũ Quốc Uy Lê Quang Đạo ...đã thay mặt đảng tới truyền đạt tinh thần đề cương văn hoá Việt Nam . Quả đúng như vậy ! Nhưng đọc truyện của nhà văn Trần Độ mà hồi kí cũng được những người sưu tầm xếp vào thể loại này thì chính ông với cương vị bảo vệ và thư kí Tổng bí thư đã vượt bao khó khăn đem văn bản này tới các vị Lê Quang Đạo và Vũ Quốc Uy . Ông không trực tiếp dự các buổi mạn đàm trao đổi về nội dung : Khoa học dân tộc và đại chúng với các nhà văn  nhưng lại là sợi dây nối giữa lãnh đạo đảng với các nhà văn . Từ những ngày ấy và trước nữa khi còn cắp sách đến trường ông đã luôn mê say và yêu quí các nhà văn nhà thơ như : Nguyễn Tuân Nguyên Hồng Tố Hữu Tế Hanh Tô Hoài Nam Cao ...và luôn khát khao cầm bút và đặt mình chỉ là đàn em của những con người nổi tiếng kia . Có một bài ông viết về lãnh tụ với tiêu đề : Vài kỉ niệm về Cụ Hồ . Đề tài này nhiều người viết dưới những góc độ khác nhau và ở những cương vị khác nhau cũng như cán bộ và sĩ quan trong quân đội vị thế như ông gặp Bác đôi ba lần nhiều khi kể lại khá chung chung . Nhưng với ông thì không . Ông vẫn tìm ra nét gì đó riêng rẽ chi tiết nào đó không mấy giống ai từng nói lại làm cho bài viết sinh động và mới mẻ .
    Đọc truyện và kí của ông tôi cứ suy nghĩ không hiểu bằng cách nào ông viết được nhiều và với giọng văn khoẻ đều như thế . Sau này ở cương vị cao và trong hoàn cảnh đất nước hoà bình thống nhất đã đành nhưng trong chiến trận thời đánh Pháp cũng như đánh Mĩ rồi hoạt động bí mật trong cao trào Việt Minh ông viết thế nào nhỉ ? Đến sau này tuổi cao sức yếu cuộc đời một cán bộ cho dù cấp cao chăng nữa chắc chắn cũng có những lúc buồn vui suy ngẫm nhưng văn ông thì từ đầu chí cuối nhất nhất không khí lạc quan đắm say . Cây gạo Ba Đê cứ được ông nhắc đi nhắc lại trong bài viết về những ngày hoạt động Việt Minh ở Đông Anh khi ấy còn thuộc tỉnh Phúc Yên . Mà sao ông nhớ đến như thế ? Những con người những chi tiết những cảnh ngộ cả những môi trường chung quanh sự kiện dường như chuyện vừa xẩy ra hôm qua để hôm nay ông ghi lại . Chất sống ở các trang văn của ông nhịp nhàng hối hả lúc thư giãn tí chút lúc dồn dập nhưng không bao giờ lắng đi nhàn nhạt . Trái tim nồng hậu với cuộc đời của ông đã để lại những trang viết khá xúc động cho dù ông phản ánh sự kiện xẩy ra lâu rồi . Chẳng hạn bài Mấy ngày tự do đầu tiên ông viết tháng 12 năm 1962 kể về sự việc xảy ra khi vượt ngục Sơn La . Kẻ thù dong dải ông cùng các bạn tù về Hoả Lò để đầy ra Côn Đảo nhưng tới Hoà Bình có tình huống thuận lợi và được phép trong kế hoạch trước đó với lãnh đạo nhà tù ông và mấy người bạn ... Trốn ! Qua bao hiểm nguy họ về tới Trung Hà  Sơn Tây rồi ngõ phố Khâm Thiên trước khi bắt liên lạc với cơ sở để được đón đi hoạt động . O Khâm Thiên trong một gia đình yêu nước có cảm tình với cách mạng các ông được bao che nuôi dưỡng ...Chuyện xảy ra trước tháng 8 năm 1945 nhưng tới năm 1962 khi viết bài này niềm hứng khởi khát vọng chứa chan với hoạt động vì dân vì nước vẫn nôn nao trong ông đẩy giọng văn có hơi thở nồng nàn .
    Khối lượng lớn lao tôi được đọc gồm gần 2000 trang vi tính khổ A4 thì phần được xếp vào thể loại truyện chừng 600 trang . Bài Lòng tin dài 30 trang viết xong đêm 25 tháng 2 năm 1952 kỉ niệm giải phóng thị xã Hoà Bình và tỉnh Hoà Bình . Giữa những trang truyện có cả dòng tự sự đầy suy ngẫm và khái quát đánh giá nhưng không đi sâu để biến thành bài viết mang tính lí luận chỉ đạo nên người đọc vẫn dễ tiếp thu . Bài viết này khá công phu và chắc chắn ông đã đầu tư tâm huyết không phải ít . Ông vào nam làm nhiệm vụ từ những ngày Mĩ ào ạt đổ quân và gây ra chiến tranh cục bộ tới năm 1974 trở ra thấy miền bắc thay đổi nhiều cả những bước đi lên và tồn tại làm bất cứ ai có tâm huyết với dân với nước cũng phải suy ngẫm . Ông lặng lẽ và cân nhắc rồi sau khi tham quan và nghỉ dưỡng ở Đức trở về ông quyết định viết những dòng chữ gửi các đồng chí lãnh đạo cao nhất của đảng và nhà nước gọi là thư tâm huyết . Ta không luận bàn ở đây nội dung thư đúng tới đâu và được hưởng ứng tới đâu mà tôi chỉ muốn nhấn mạnh điều ông là con người sục sôi suy nghĩ lúc nào cũng đau đáu với tư cách mình là công dân là người con đất Việt cùng với trách nhiệm cao cả của một chiến sĩ . Ông vì cái chung mà nói ra điều này điều nọ không hề nhằm mục đích cá nhân nào khác . Cho nên đọc truyện của ông phút nào đó ta cũng thấy ngậm ngùi . Suốt mấy trăm trang văn đầy hơi thở đời sống ấy tôi thấy khoái và khá thú vị khi ông viết về tướng Nguyễn Sơn . Chúng ta đều đã biết vị lưỡng quốc tướng quân Nguyễn Sơn khá độc đáo và dường như có một không hai trên thế giới đã được ông ghi lại chân thực bằng ngôn ngữ rất sống động . Mở đầu là chuyện ông dẫn một tốp nhà văn tới gặp tướng Nguyễn Sơn . Ông Sơn vui vẻ trân trọng bắt tay từng người nhưng tới anh cán bộ Trần Độ ông thấy tẻ quá lại chẳng có tên tuổi gì liền hỏi :
- Mày là thằng nào ? Biết gì văn chương mà ngồi ở đây .
    Ai đó có thể tự ái nhưng Trần Độ không ông khiêm tốn thưa thực lòng mình :
- Em muốn được nghe chuyện văn chương của các bậc đàn anh .
    Thế là Nguyễn Sơn cho phép . Và trong thâm tâm ông bái phục tài ăn nói cùng với sự hiểu biết của vị tướng về văn học cũng như các vấn đề xã hội khác . Khi được trên giao nhiệm vụ sang bạn bàn việc trọng đại và đi cùng ông Sơn nhân ông Sơn trở về đất mẹ thứ hai là Trung Quốc ông Độ yên tâm  vì có người giỏi dang tin cậy giúp đỡ . Nhà văn tương lai đã ngỡ ngàng lại còn khó khăn nữa là không nói được tiếng bạn và chưa giao tiếp với bạn bao giờ . Thôi thì có con người quá thông thạo là tướng Nguyễn Sơn làm cố vấn và phiên dịch hộ . Nhưng ông Sơn thông loát tất cả . Với hiểu biết rộng và khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ bạn tuyệt vời quen biết nhiều lại nắm chắc nhiệm vụ của ông Độ nên tới đâu ông Độ cũng chỉ còn biết nghe theo . Khi bàn bạc nhà văn của chúng ta cứ ngớ ra nghe tướng Sơn trao đổi với bạn và chờ mình phát biểu để ông Sơn dịch nhưng ông Sơn cứ gật gù liến thoắng rồi bảo : Về thôi ! Mọi việc xong rồi . Hỏi lại thì được ông trả lời : Tao đã bàn hộ xong cả rồi . Nội dung công việc được giao ở nhà đều đạt đúng như mong đợi để rồi ông Trần Độ vừa khâm phục bậc đàn anh vừa thấy mình học được nhiều điều bổ ích . Giữa những trang văn trải ra bát ngát  như cuộc đời của nhà văn là vị tướng lăn lộn khắp đó đây ta thấy như bước đi của một đội quân của một thế hệ của cả dân tộc từ khai sinh lập nền cộng hoà và vượt qua gian nguy suốt mấy chục năm để giữ vững và phát huy vẻ vang nền cộng hoà ấy .

NHÀ VĂN TRẦN ĐỘ BÀN VỀ VĂN HÓA


   Thoạt đầu tôi hơi ngợp trước những bài viết về văn hoá  mà bài đầu tiên tới 40 trang vi tính khỏ A4 có nhan đề : Mấy vấn đề xây dựng nền văn hoá mới xhcn nhưng đọc thấy không lí luận chung chung chút nào . Những nội dung tưởng như khô khan nhưng khi viết cũng như khi nói dù ở tư cách nhà văn hay tư cách một nhà lãnh đạo quản lí ông đều dùng hình ảnh và ngôn từ gắn liền với đời sống. Hay như bài : Lối sống và lẽ sống cái tiêu đề đã mang tính kêu gọi răn dậy ông đã dẫn người đọc đi tới cảm thụ của những bè bạn đang nói chuyện với nhau. Thành thử những bài viết mang tính lí luận mà lại chẳng thấy nặng nề lí luận qua đó người đọc người nghe đều cảm nhận ông là người hoạt động thực tiễn và dù giữ cương vị cao nhưng mọi hành động và suy nghĩ đều gắn liền với thực tiễn. Bài : Con người mới ở đâu viết tại Đại Lải tháng 7 năm 1984 dầy 19 trang vi tính khổ A4 chứa đựng khá nhiều suy ngẫm của một nhà lãnh đạo với vấn đề xây dựng con người đang cần có hôm nay. Ông dẫn chứng ra cả nhân vật Ôtenlô trong kịch của đại văn hào Sêcxpia cho tới những anh công nhân Việt Nam đang bám xưởng sản xuất hoặc anh bộ đội Cụ Hồ trên biên giới mà người đọc vẫn thấy những gì ông đưa ra khá nhuần nhuyễn khó bề bác bỏ. Có điều đời sống xã hội ở cả nước ta và trên thế giới thay đổi quá nhanh phát triển mau chóng tới mức hôm qua đã khác hoặc lùi lại nhiều so với hôm nay nên đôi chỗ cái nhìn phù hợp với đương thời của ông hơi lạ với con mắt hôm nay. Thì năm 1984 với 2010 dù chỉ một phần tư thế kỉ nhưng lớp thanh niên ba mươi tuổi nghe chuyện kể về những ngày đó còn ngơ ngác như nghe chuyện cổ tích kia mà.
Nổi lên trên tất cả những bài viết của nhà văn Trần Độ là tầm nhìn bao quát của một cán bộ cấp cao trên lĩnh vực mình phụ trách cộng với trái tim đầy nhiệt huyết sục sôi ý chí lúc nào cũng đau đáu một lòng một dạ vì dân vì nước. Với ông sách vở gắn liền với thực tế những đúc kết lí luận gắn liền với đời sống xã hội như hai vế của một hằng đẳng thức đáng nhớ không thể tách rời. Và đầu đề các bài viết vẫn mộc mạc chân thành như kí và truyện chẳng hạn: Văn nghệ vũ khí của cách mạng Đổi mới và dân chủ hoá Phấn đấu để nền văn nghệ ta phát triển mạnh mẽ...Song với cách nhìn đa chiều đa dạng đã làm cho các bài viết người đọc dễ theo dõi và dễ chấp nhận. Đã đành văn hoá là vấn đề rất rộng có kinh tế trong văn hoá và văn hoá trong kinh tế nền văn hoá của mỗi dân tộc mỗi quốc gia cũng có những biểu hiện khác nhau và mang tính đặc thù. Bởi vậy văn hoá không thể là sự áp đặt. Văn hoà không bao giờ chấp nhận sự cưỡng chế. Những ai đã sống ở thập kỉ bẩy mươi và tám mươi của thế kỉ trước chẳng đã chứng kiến cảnh người ta rạch quần ống tuýp cắt ống loe gọt đầu những anh để tóc dài và các cơ quan cùng với ông gác cổng và cái barie chắn ngang cùng với dòng chữ cảnh báo không phận sự miễn vào bỗng có thêm biển đề: Cơ quan chúng tôi không tiếp những ai quần loe đầu bù tóc rối...Một dạo như thế rồi bỗng dưng tắt lịm và cái biển thêm ra kia cũng biến mất chẳng ai phân định đúng sai ra sao ấy vậy nhưng nhà văn Trần Độ cũng đã bàn đến. Ông luôn luôn nhào lặn giữa khái quát và cụ thể trong mỗi bài viết không tách rời nhau xen kẽ nhau khi cái này đi trước cai kia đi sau khi cái kia đi sau cái này đi trước bổ sung tôn tạo để cảm hoá người đọc. Là nhà văn từ ngày thành lập Hội năm 1957 sau này ta quen gọi là hội viên sáng lập nhưng trong tất cả các bài viết của mình ông không bao giờ nhấn mạnh ý này thậm chí dường như không hề nói đến mà luôn coi văn chương của mình còn phải học hỏi bao bậc tài ba khác. Là cán bộ cấp cao được đảng và nhà nước phân công phụ trách vấn đề văn hoá ông viét hay nói cũng như đang tâm sự với người đọc và người nghe. Chẳng hạn trong bài : Tăng cường sự lãnh đạo của đảng trong lĩnh vực văn hoá văn nghệ ta vẫn không thấy sự huấn thị hay hô hào khẩu hiệu để rồi tới bài khá dài 69 trang vi tính khổ A4: Văn hoá văn nghệ dưới ánh sáng đại hội lần thứ sáu của đảng ông đưa ra bao dẫn chứng cụ thể cùng với những điều tâm huyết. Ông đắn đo ông suy ngẫm bằng cái nhìn mang tính tổng hợp khái quát và bằng trải nghiệm qua hiểu biết nhận xét của bản thân mình ông đưa ra kết luận: Can thiệp thô bạo vào công việc sáng tạo cụ thể của văn nghệ sĩ thì chẳng giúp ích gì nhiều khi còn làm hỏng cả tác phẩm. Vấn đề ông kết luận nêu lên tưởng như cũ nhưng lại luôn luôn mới. Gần đây chẳng đã có sự can thiệp vào tác phảm Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư đó sao. May mà Tư không để cho luồng gió thô thiển và kiêu ngạo ấy thổi bạt đi nên đã thành công và được bạn đọc khắp nơi yêu mến.
    Là cán bộ cấp cao ông được đi tham quan đây đó và được đi dự các hội nghị quốc tế về văn hoá. Thời ông sung sức phe xhcn vẫn còn Liên Xô vẫn là hình mẫu ước mơ tại một hội nghị ở Matxcơva tháng 7 năm 1987 ông dự và quan sát suy ngẫm để rồi có những trang viết phê phán về sự nôn nóng dẫn đến các biện pháp buồn cười như cắt quần loe tóc dài...nêu ở trên. Và cũng qua hội nghị này cùng với bao sự giao tiếp và học hỏi ông đã nói ra nhận xét về vị thế mỗi con người trong xã hội. Khối người chức tước cao nhưng do cơ chế do may rủi do luồn lách do con ông cháu cha mà có không thể nào sánh nổi với những con người tài ba lao động miệt mài khiêm nhường luôn học hỏi đi tới những vinh quang do chính bản thân mình vươn tới. Do vậy việc đánh giá những con người không thể nào nhìn vào chức vụ. Ông hết lòng ca ngợi những nhà văn Liên Xô đầy trí năng sáng tạo đã chỉ ra cho xã hội thấy được những mâu thuẫn có thể làm chìm đắm cả con tầu cơ chế như Aimatôp Maiakôpxki...Dể rồi muốn thông qua hình tượng cụ thể ấy kêu gọi hãy nhìn nhận đánh giá thành tích công lao đừng vì chức tước hay cương vị xã hội của đối tượng đó cao hay thấp. Và ở bài: Về nhu cầu văn hoá và thị hiếu nghệ thuật ông phân tích khá kĩ nhân dân muốn gì trong đời sống văn hoá tinh thần và thị hiếu của họ chắc chắn phải được nâng cao nhưng tôn trọng nét đặc trưng cỗi rễ chứ nhất định không thể áp đặt. Đặc biệt không được coi thị hiếu của ai đó có cương vị cao rồi bắt mọi người noi theo coi đó là chuẩn mực. Y này ta cũng tưởng là cũ nhưng không bao giờ cũ. Mới ngày nào đây ta chả bỏ ra bao nhiêu tiền bạc làm nhà Rông cho đồng bào thượng ở Tây Nguyên to đẹp tại vị trí cao sang nhưng rồi dân không hưởng ứng bởi vì có gì đó chưa hợp lòng họ chưa đi vào được cõi tâm linh của họ. Rõ ràng ta có ý tốt nhưng đã chủ quan và áp đặt.
   Nhà văn bàn khá kĩ tới vấn đề kinh tế trong văn hoá và khẳng định mối quan hệ không thể tách rời. Ông phê phán ai đó cho rằng trước tiên hãy cứ làm kinh tế giầu có khá giả lên thì văn hoá sẽ đến. Ông cũng phê phán ai đó coi văn hoá quần chúng là thấp kém là hạ đẳng mà quên rằng chính văn hoá quần chúng ở cơ sở đã tạo nền cho văn hoá chuyên nghiệp phát triển là cái nôi cỗi rễ cho văn hoá chuyên nghiệp phát triển. Tiếp thu văn hoá của các dân tộc khác là đúng nhưng không thể coi đó là tinh hoa thay thế cho nền văn hoá đặc sắc vốn có của mình. Ông bàn tới những vấn đề văn hoá có tính chắt lọc tinh hoa của các ngành văn hoá nghệ thuật nhưng cũng chú ý đầy đủ tới đời sống văn hoa ở cơ sở ở mọi đối tượng quần chúng khác nhau. Ông bàn về xây dựng đời sống văn hoá cho công nhân cho nông dan xóm làng cho các đơn vị quân đội cho thanh niên và đến nhà giam nọ gặp gỡ giám thị cùng các phạm nhân ông bàn về xây dựng đời sống văn hoá cho cả những người tạm thới mất quyền công dân. Nhớ lại một thời ta hăng say xây dựng cấp huyện. Nào là pháo đài cấp huyện ...Ông cũng bàn nhiều về xây dựng văn hoá cấp huyện như: Từ Hải Hậu đến xây dựng một mô hình văn hoá huyện Chung quanh vấn đề xây dựng huyện: qui hoạch tổng thể và qui hoạch văn hoá hay Thủ Đức - mô hình mẫu quản lí văn hoá cấp huyện... Vấn đề này hôm nay chẳng ai nói tới nữa nhưng những năm đó thì sôi nổi và người ta đã dựng lên cả những huyện điển hình toàn diện. Nhắc tới những vấn đề này ở đây tôi muốn không quên đi kỉ niệm của một thời . Rõ ràng còn nhiều nội dung để bàn về thời kì ấy mà dòng thác đã cuốn ta theo. Cũng như một giai đoạn sục sôi trên báo chí và cả dư luận xã hội về văn hoá Liễu Đôi. Tôi chưa được về Liễu Đôi mà sao thèm khát. Hôm nay dường như không thấy ai nhắc tới Liễu Đôi nữa và người ta đã quên đi chăng ? Hay tôi lầm ?
   Đọc những bài viết về văn hoá của nhà văn Tràn Độ tôi càng thêm ngưỡng mộ ông và điều quan trọng là những vấn đề ông bàn mang tầm nhìn chiến lược về văn hoá mà lại rất cụ thể rất chi tiết trên mọi lĩnh vực của đời sống xá hội. Từ một nhà quân sự nam chinh bắc chiến ông trở thành nhà lãnh đạo trong ngành văn hoá và ông say mê cặm cụi không mệt mỏi không nản lòng. Không khí qua các bài viết từ thời vượt ngục Sơn La tới hoạt động Việt Minh ở vùng Đông Anh- Phúc Yên tới ngày toàn quốc kháng chiến ở Hà Nội tới Điện Biên phủ và mặt trận B2 thời chống Mĩ tới văn hoá Liễu Đôi hay Thủ Đức Hải Hậu giọng văn của ông đều giữ chất sảng khoái chiết trung thể hiện lòng dạ lúc nào cũng sục sôi đầy tâm huyết và sự mẫn cảm. Bàn bạc của ông lúc nào cũng bình dẳng nói chuyện về văn hoá với các Bộ trưởng cùng ngành trong phe xhcn hay người nông dân ở xã Cảm Bình ở Liễu Đôi ở Hải Hậu hay chiến sĩ trong đơn vị lực lượng vũ trang ông đều một giọng tôn trọng và khiêm nhường: Biết lắng nghe và biết khiêu gợi !

Nguồn :trannhuong.com

Ngô Minh

Gửi Cát Biển

Cám ơn Cát biển đã chia sẻ. Chcus các biển một ngày chủ nhật với sóng

catbien

Ngày mới

Thăm anh đọc một bài viết rất giá trị.
Cám ơn anh đã giới thiệu
Chúc anh ngày chủ nhật nhiều niềm vui!