TẾT TRÊN VAI MẠ

 

TẾT TRÊN VAI MẠ  

 Ngô Minh

      
       
Cứ mỗi đận Tết về tôi lại nôn nao nhớ hình ảnh mạ tôi xưa kẽo kẹt triêng gióng gánh Tết trên vai. Ký ức Tết tuổi thơ ấy đã thành máu thịt thành chất liệu làm nên một phần tâm hồn tôi. Lăng Thượng Luật quê tôi ở vùng cát biển nam Quảng Bình. Làng tôi đánh giặc thì giỏi lắm có Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy anh hùng bắn cháy tàu chiến giặc những năm đánh Mỹ nhưng lăng tôi nghèo lắm. Có câu hát nhại ca từ Hoàng Vân :‘ Quảng Bình khoai khoai toàn khoai hẳn là hát về làng tôi. Khi tôi bảy tuổi thì ba tôi mất do bị quy là địa chủ rồi bị bắn trong Cải ách ruộng đất chị đầu đi lấy chồng bốn anh em tôi còn nhỏ. Thế là gia đình không thuyền lưới không có người đi biển. Sau một thời gian phải cầm rổ đi xin từng con cá dọc biển bờ chang chang nắng gió rồi đi mót từng củ khoai hà mạ tôi quyết định  chuyển sang nghề chạy chợ. Mạ tôi phải tần tảo chạy chợ mấy chục năm liền kiếm gạo nuôi con. Hồi đó ở miền Bắc ngoài cửa hàng Mậu dịch và Hợp tác xã mua bán không ai được mở cửa hàng tư vì thế ‘của hàng của mạ là đôi  triêng gióng trên vai không ai bắt phạt được.

            Mạ buôn chè xanh thơm (dứa) quả mận quân mít xanh mít chín... từ Chợ Huyện quê ngoại Vĩnh Linh gánh về làng biển đổi cá cho bà con trong làng. Cá ngừ cá thu thì cắt miếng kho các loại cá cơm cá duội cá nục...thì phơi làm cá khô hoặc làm mắm nêm nước mắn...rồi gánh đi chợ Tréo chợ Mai chợ Hôm Trạm Chợ Chè bán. Từ làng tôi đi chợ Tréo gần 20 cây số phải trèo động cát tới 6 cây số gánh nặng phải đi 5 tiếng đồng hồ mới kịp giờ họp chợ.  Nên mạ phải dậy từ hai sáng đến tối mịt mới về. Những ngày Mỹ ném bom miền Bắc đoạn đường mạ tôi đi chợ ngày nào cũng có bom nổ. Mỗi lần nghe bom nổ đâu đó anh em tôi lo thắt ruột. Bữa mô bán ế mạ lại gánh cá mắm lên chợ Hôm Trạm hay vào các làng ở Liên Thủy Mỹ Thủy bán cho bằng hết mới về. Vì cuộc sống anh em tôi ở trên vai mạ nên khi mạ về mới có rau cá để ăn có quần áo sách vở để học. Nhiều bữa cả bốn anh em chờ tới tận mười giờ đêm mạ mới về...Ăn xong anh em tôi lăn ra ngủ mạ lại  lui cui chuẩn bị cá mắm để sáng mai lên chợ... Khi anh em tôi thức dậy thì thấy nồi cơm song cá mẹ kho để trên chạn bếp. Đó là thức ăn cho mấy đứa suốt ngày...

           Vào mỗi dịp giáp Tết từ đầu tháng Chạp âm lịch mạ tôi chạy chợ liên tục mồ hôi mồ kê nhễ nhại. Bốn anh trai chúng tôi thường xuyên ra gốc dương cổ thụ đầu xóm đón mạ mỗi tối. Có lần tôi được đi  chợ Huyện ( tức chợ Hồ Xâ Vĩnh Linh) vào ngày 26 Tết với mạ. Tôi lẽo đẽo đi bộ theo mạ vượt 26 cây số Truông Nhà Hồ đến chợ. Đến chợ tôi say mê chạy theo mấy ông bán tò he gà đất chó bột chân vấp phải  hàng nồi đất vỡ mất chiếc  nồi nấu cơm của họ mạ phải đền . Chỉ có tối Ba mươi Tết là mạ về sớm hơn. Nói là sớm cũng bốn năm giờ chiều. Về để làm cơm cúng tất niên chuẩn bị bàn thờ đón Giao Thừa.  Mạ chợ về  trên vai một gánh Tết đầy...

          Tết mạ tôi gánh đến cho người làm ruộng là những chai nước mắm ngon gọi là nước mắm chắt những con mắm mục mắn trích thính thơm phức những khúc cá ngừ cá thu kho ngon lựng ; Tết mạ gánh về cho bà con làng biển Thượng Luật nghèo là bó chè xanh quả thơm mít chín rồi bao nhiêu thứ kẹo bánh cho trẻ con như : kẹo bi kẹo bột đậu bọc giấy bóng xanh đỏ tím vàng   kẹo cứt gà ( tên keo như thế vì kẹo nấu bằng đường thủ công  tẩm bột nâu đen đen trăng trắng như viên cứt gà khô trên cát) ; rồi các thứ bánh để thờ trên bàn thờ ngăy Tết như bánh in bánh ít rồi lá dong lá chuối để bán cho các nhà gói bánh chưng bánh tét.

          Tối ba mươi Tết mạ tôi ở nhà nấu xôi chè làm con gà giò luộc để nhờ thầy xem giò đoán vận hạn nấu các món thịt xào thịt phay canh  bún riêu cua ... làm mâm cơm cúng tất niên. Mạ vừa nấu cúng vừa bán  hàng Tết chịu nợ cho bà con nghỉo vì đến gần giao thừa rồi mà nhiều gia đình vẫn chưa kiếm được tiền sắm Tết. Cúng tất niên xong là mạ gói bánh chưng bánh tét. Tết nào mạ cũng nấu  một nồi lớn bánh chưng sôi sùng sục. Anh em chúng tôi được mẹ phân công đứa thì lau chùi các thứ lư đỉnh ấm chĩn trên bàn thờ thay cát thờ mới riêng tôi thì canh nồi bánh chưng khi nào cạn nước thì thêm nước. Tôi trải chiếc chiếu rách bên nồi bánh thắp cây đèn dầu nằm đọc sách vừa canh nồi bánh vừa đợi giao thừa rồi ngủ quên lúc nào không biết : Bên mạ ta thường thức đợi / Giao thừa đến lúc ngủ quên / Bên nồi bánh chưng lục bục / Lửa cũng ngủ vùi trong than...

          Còn mạ thì cặm cúi nấu xôi chè cúng giao thừa rồi làm các loại  bánh  như bánh nổ bánh đúc bánh ú.v.v.. để mai sớm gánh ra bán ở nơi làng tổ chức đánh đu chơi Tết. Làng tôi hồi đó Tết nào cũng chơi luôn hai cây đu lớn. Từ rằm tháng Chạp người ta đê kéo nhau vô các làng xã miền ruộng để chọn mua tre la ngà về dựng đu. Bắt đầu từ sớm mùng Một Tết đông đảo thanh niên nam nữ trong làng đã chen nhau vào chơi đu.  Trẻ con chúng tôi thì  đứng xem vỗ tay tán thưởng mỗi khi có cặp chơi đu vút lên cao thẳng đứng. Sáng mùng Một mạ tôi dọn xôi chè và mấy thứ bánh cúng ông bà cúng ba tôi phát áo mới cho bốn anh em dặn không được sang nhà họ đạp đất lo trong năm có gì xui họ trách rồi mạ triêng gióng gánh Tết lên vai...tới chiều tối mùng Một mới về.

           Mạ tôi là người nấu ăn rất thiện nghệ. Bởi thế mà  suốt mấy chục năm khi xã hợp tác xã có liên hoan là mời mạ tôi đứng bếp. Các thầy giáo trong huyện về  Ngư Thủy dạy cấp 1 cấp 2 đều ở nhà tôi có lẽ một phần vì nhà tôi có tủ sách lớn do ba tôi để lại phần nữa là do mạ nấu ăn ngon. Mạ tôi làm bánh nổ bằng thóc nếp rang cho nổ bung sảy vỏ rồi cho vào nấu với nước đường thêm tí vani tí bột đao ép khuôn cắt thành từng vuông nhỏ hoặc vắt tròn như quả mận. Ăn ngọt mà giòn rụm. Ngày Tết trẻ con trong làng rất thích loại bánh này. Mạ còn nấu bánh đúc bằng gạo mùa mới gặt. Nấu cho nhuyễn thêm gia vị tiêu hành rồi đổ ra cái mâm thau đợi bánh nguôi cắt thành từng miếng hình thoi xếp vào thúng lót lá chuối gánh đi bán. Bánh đúc chấm nước lèo ăn no vẫn thòm thèm..

         Cuộc đời mạ tôi trầm luân vất vả. Nước mắt Mạ nhiều hơn nụ cười. Chỉ có đêm ba Mươi sớm Mùng Một là có Tết ở nhà. Gọi là Tết nhưng phải  lo bao việc sáng đêm quần quật. Trong ký ức của tôi Tết luôn ở trên vai Mạ. Mạ sống mãi với Xuân với Tết

Ngô Minh

Guii Huy Tap

Hôm qua vào mạng Huy Tập hai lần nghe Vân Khánh hát hay nhưng không comment được. Tức thật.

Huy Tập

Gửi Ngô Minh

Mùa xuân về tết đến nhớ mong và buồn nhiều anh ngô Minh nhỉ. Huy Tập từ ngày còn ở Thành nam có phổ nhạc ca khúc bài thơ Mạ của anh xúc động lắm ..mà chưa có điều kiện thu âm công bố . Cứ thấy ngậm ngùi sao ấy. Vậy là với Ngô Minh HT đã phổ đâu 4 ca khúc rồi thì phải...Rươuk bia nhiều lắm mà Ngô Minh xa quá uống với nhau thế nào đây!